3 حقايق دينى با حقايق علمى منافات ندارد « قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » در بحث گذشته ، گفتيم كه دين و دانش دوشادوش راه مىسپرند و روابطشان برادروار است و هيچيك منكر آن ديگرى نيست . دين عبارتست از دلالت و ارشاد به هدايت و معرفت خداوند ، و رفتار و طريق الهى است كه انسان براى سعادت دنيا و آخرت پيش گرفته است . و دانش از جنبهء كشف و رسيدن به حقايق طبيعى و زيبايى آفرينش و ابتكار ، به راهنمايى به آفريننده و پروردگار منجر مىگردد و انسان علم را تسخير كرده است و به سود بشريت از آن استفاده مىكند . تاريخ كشاكش شديدى را بين اهل دانش و دين در اروپا نشان مىدهد . يعنى در حقيقت ميان مردان مذهبى و مردان دانش و انديشه در اروپا ، مبارزه‌اى سخت درگرفت . دين مسيح كه رجال دينى بوسيلهء آن با علم مخالفت مىورزيدند آن دين نبود كه عيسى مسيح آورده بود . آنان ، براى برانداختن دين همكارى مىكردند و آن همكارى بر اساس هواى نفسانى و گمراه ساختن مردم قائم بود و سلطه پادشاهان و سران و رجال مذهبى را حفظ مىكرد . به همين جهت ، با همهء نيرو در برابر دانشمندان و صاحبان معرفت قيام كرد و عليه